“O mundo e os seus demos” de Carl Sagan... por Lucy Villar Whyte.

A ciencia como unha luz na escuridade.

 "Sempre que afloran os prexuízos étnicos ou nacionais, en tempos de escaseza, cando se desafía á autoestima ou vigor nacional, cando sufrimos polo noso insignificante papel e significado cósmico ou cando ferve o fanatismo o noso arredor, os hábitos de pensamento familiares de épocas antigas collen o control. A chama da vela pestanexa. Treme a súa pequena fonte de luz. Aumenta a escuridade. Os demos empezan a axitarse”.

Carl Sagan. Seguramente, non é a primeira vez que oídes falar del. Ben sexa polos seus libros, pola súa extraordinaria serie documental de divulgación científica “Cosmos”, como inspiración para outras persoas ou ben polas súas crenzas na vida extraterrestre, entre outras cousas. Naceu en Estados Unidos e foi un pioneiro e popular astrónomo, exobiólogo, físico e divulgador científico en todo o mundo. En recoñecemento do seu labor científico fóronlle outorgados numerosos premios polas súas aportacións ao pensamento humano. Entre eles, a medalla da NASA en dúas ocasións e o galardón máis importante da Academia Nacional de Ciencias de Estados Unidos: a medalla ao mérito público (Public Welfare Medal). No ano 1980 é cando presentará a serie televisiva “Cosmos”, composta por trece capítulos que darían lugar ao libro do mesmo nome, líder de vendas en 60 países converténdose así no libro de ciencia máis vendido do século pasado. Numerosos premios queren recordar hoxe en día o que unha vez este home deulle á humanidade, e, por iso unha asociación como a Division de Ciencias Planetarias (DPS) da Asociacion Astronómica Americana (AAS) outorgan ano tras ano unha medalla que leva o seu nome, ao mérito da divulgación científica en ciencias planetarias, é a Medalla Sagan. Así mesmo, quíxoselle homenaxear dándolle o seu nome ao lugar de aterraxe da Mars Pathfinder no seu planeta máis botado de menos despois da Terra, Marte. O lugar recordarase sempre como a Estacion Carl Sagan Memorial. O asteroide 2709 Sagan tamén recibe o seu nome....

Obxectivo do libro. Poucos meses antes da súa morte Carl Sagan publica “O mundo e os seus demos” como testamento, o mensaxe final para un mundo sumerxido cada vez máis na superstición. Deixa ben claro o que significa ciencia e mostranos que a verdade pode ser tan sorprendente, pero moito máis fiábel, como os falsos prodixios basados na relixión, nas supersticións, nos mitos ou, simplemente, na ingnorancia.

Destaca a necesidade de posuír uns coñecementos científicos mínimos para poder combater os demos que nos axexan dende moitas frontes, un deles o das chamadas paraciencias. Sagan incita ao pensamento crítico e ao escepticismo, axustándose á idea de Goethe de que “non hai nada máis triste que a ignorancia en acción”. A segunda parte do título do libro compara a ciencia cunha vela que ilumina a escuridade, que é a ignorancia; cre, como di un proverbio inglés, que cando se está a escuras é mellor acender unha vela que proferir unha maldición.

Respecto á estrutura do libro… Aínda que os capítulos do libro poden lerse como unidades de información sen unha orde predeterminada, hai certa coherencia na orde en que están distribuídos.

Vai dende referencias autobiográficas onde mostra o seu lado humano ao lector ata desmonta algúns mitos sobre temas que tiveron enganada a poboación, como a presenza de ovnis e extraterrestes que practican «abducións» a pacíficos habitantes do noso planeta, seducen mulleres e deixan as pegadas do seu paso pola Terra en forma de círculos sobre as sementeiras; os falsos poderes de curandeiros e as presuntas propiedades curativas do magnetismo; os supostos beneficios da meditación transcendental e das doutrinas da Nova Era; a aparente base científica da astroloxía; a hipotética presenza entre nós de endemoñados e bruxas e dos espíritos das persoas falecidas, etc. Sagan móstranos logo o camiño para que saibamos descubrir a falacia e desmontar enganos, xa que non hai campo da ciencia que non teña o seu complemento pseudocientífico.

Dedica uns capítulos dedicados á educación científica (dous deles escritos en colaboración coa súa segunda esposa, Ann Druyan), a comunicación da ciencia e a visión do científico por parte da sociedade. Advirte dos perigos do analfabetismo científico, cuxas consecuencias poden ser moito máis perigosas agora que en calquera outro momento da historia. Cre que o ser humano ten unha inclinación pola ciencia e que afastar dela os nenos é privalos dun dereito e despoxalos das ferramentas necesarias para manexar o seu futuro. Propón algunhas solucións para mellorar a comprensión da ciencia e, coñecedor do gran poder da televisión pola súa propia experiencia coa serie «Cosmos», suxire este medio como o sitio ideal para comenzar.

Os dous últimos capítulos encerran un contido político. Aínda que deixa claro que a política non é unha ciencia, unha actitude escéptica pode ser conveniente. E a política pode ás veces beneficiarse do método científico. A súa mensaxe final é o desexo que os cidadáns de calquera país se formen no método científico e na democracia.

A miña valoración polo tanto é… Esta estructura en partes diferenciadas e sen seguir realmente unha orde determinada resultoume unha forma amena, interesante e vivaz de ler un libro de gran interese e densidade en contidos coma este. “O mundo e os seus demos” dannos explicacións lóxicas, fainos honestos, fainos adoptar unha actitude crítica e ver a vida con escepticismo.

Quedeime sobre todo cun fragmento do libro que me chamara moito a atención: "Na ciencia adoita acontecer que un científico diga `é un bo argumento, eu estaba equivocado´, cambie de opinión e dende ese momento non se volva mencionar a antiga posición. Realmente pasa. Aínda que non tan frecuentemente como debería xa que os científicos son humanos e, o cambio é, ás veces, doloroso. Pero acontece cada día. Non recordo a última vez que algo así pasara na política, na relixión ou nas pseudociencias".

Carl Sagan ten coidado en nunca atacar as persoas que manteñen esas crenzas. Como ser humano comprende as necesidades humanas de entender o mundo (aínda que sexa simplificándoo ata facelo irrecoñecible) e de transcendencia (aínda que sexa supoñendo estrañas influencias de certos astros). Este admite que lle gustaría crer que dalgunha forma unha parte dos seus pais segue viva. Pero tamén deixa claro que dende o seu punto de vista un consolo ilusorio non é consolo.

Le este libro se… sintes curiosidade. Curiosidade polo mundo que nos rodea, o noso pensamento, a nosa sociedade… Este libro, na miña opinión, vaiche abrir a mente, quitarache o velo dos ollos e verás un pouco máis alá das cousas, buscando o porqué e o seu sentido. Como xa dixen, é un libro denso en contidos pero narrado dunha forma vivaz, cautivadora e que ao rematar de lelo aínda queres máis, máis reflexións, máis explicacións lóxicas e fantásticas que nos da Carl Sagan. Anímovos a lelo, realmente merece a pena e logo xa comentaredes que vos pareceu! É unha pena, pero non puiden mercalo porque xa non quedaban, a última edición foi no 2005, pero podédelo descargar en internet en formato PDF ou en calquera biblioteca da cidade atoparédelo. Serva de despedida e recordo esta cita do autor:

“Dámoslle sentido ao mundo pola valentía

das nosas preguntas e pola profundidade das nosas respostas”.

Publicado por Lucy Villar Whyte para o club de lectura do IES Otero Pedrayo de Ourense: "Ai, Ptolomeo, tolo meu".

"Pasiones, piojos, dioses...y matemáticas" de Antonio Durán... por Raquel Losada

•AUTOR: Antonio J. Durán (Cabra, Córdoba, 1962) é catedrático de Análise Matemático na Universidade de Sevilla. Entre as súas obras científicas e divulgativas atópanse edicións sobre Arquimedes, Newton ou Euler, o volume colectivo La ciencia y el “Quijote”  (2005) e Vida de los números (Premio ao Libro de Divulgación Mellor Editado en 2006). Como escritor de ficción publicou as novelas La luna de nisán (2002) e La piel del olvido (2007).

•OBXECTIVO: Pasiones, piojos, dioses...y matemáticas é un libro sobre matemáticas, pero tamén é un libro sobre a condición humana. O que o autor busca con este libro non é ensinar matemáticas, o seu obxectivo principal é que, a través delas, o lector saiba máis da condición humana, que aprenda cousas sobre si mesmo. En palabras do autor: “o que espero e desexo é que ó finalizar a lectura deste libro aprenderas tanto de matemáticas como da humanidade que as creou e as fixo como son”.

•ARGUMENTO: O libro está dividido en catro capítulos e un epílogo en cada un dos cales trata un tema diferente, todos eles relacionados coas matemáticas, pero tamén cos matemáticos, coa época na que viviron, a súa vida e a sociedade na que desenvolveron o seu traballo. Fala ademais de físicos, filósofos e científicos de tódalas épocas, dende a Antiga Grecia con Pitágoras, Platón ou Arquímedes ata o século XX con científicos coma Enrico Fermi ou Albert Einstein, pasando polos séculos XVI e XVII onde destacan Johannes Kepler ou Tycho Brahe. Os temas tratados son a definición de matemáticas, a irracional eficacia das matemáticas (á que dedica dous capítulos), o infinito e a inmortalidade.

•CONCLUSIÓN: A conclusión á que se chega trala lectura deste libro é que os matemáticos non buscan premios, diñeiro ou recoñecemento por parte dos seus compañeiros; senón que buscan a “inmortalidade” dos seus teoremas e, unida a esta, a súa propia.

•COMENTARIO PERSOAL: Primeiro, algunhas citas: a) “Nin o poder nin a riqueza persisten, só a arte e a ciencia” (Epitafio de Tycho Brahe, astrónomo danés do século XVI); b) “Lembrarase a Arquímedes aínda cando Esquilo sexa esquecido, pois as linguaxes perecen mentres que as ideas matemáticas non morren nunca” (Godfrey Harold Hardy, matemático inglés de comezos do século XX); c) “A esencia das matemáticas é a liberdade” (Georg Cantor, matemático alemán de finais do século XIX).

Agora, a recomendación: LE ESTE LIBRO PORQUE...é un libro moi interesante. Se che gustan as matemáticas gustarache descubrir cousas novas sobre elas, para que serven, que problemas hai aínda sen resolver e coñecer aos grandes matemáticos; e se as matemáticas non son o teu non te preocupes, porque aprenderás algo delas pero sobre todo da xente que as fixo, da súa época, dos acontecementos que marcaron as súas vidas e tamén aprenderás un pouco de historia, de mitoloxía, de filosofía...

Publicado por Raquel Losada para o Club de lectura "Ai, Ptolomeo, tolo meu" do IES Otero Pedrayo de Ourense.

"Sobre a inmortalidade da alma" de David Hume ... por Pablo Romero Vilarchao

En "Sobre a inmortalidade da alma", breve ensaio do filósofo escocés David Hume, contido na súa obra Sobre o suicidio e outros ensaios, reduce a inmortalidade da alma a mero obxecto da fe a través de tres razoamentos: moral, metafísico e físico. Segundo Hume, cando é absolutamente imposible saber nada seguro sobre algo (coma neste caso), non se pode recorrer a Deus, que de feito “debería estar ausente de toda filosofía”.

Publicado por Pablo Romero Vilarchao para o Club de lectura "Ai, Ptolomeo, tolo meu" do IES "Otero Pedrayo" de Ourense.

"Diálogos sobre a Relixión Natural" de David Hume ... por Pablo Romero Vilarchao

Diálogos sobre a relixión natural (1779) é un ensaio do filósofo escocés David Hume, publicado despois da súa morte, en 1776, para evitar conflitos en vida cos fanáticos relixiosos.

• Obxectivo: A obra é un diálogo de principio a fin acerca do problema da relixión natural e das complicacións que del se derivan, no que interveñen tres personaxes: Demea (que representa o misticismo, o puro fideísmo, próximo ao fanatismo relixioso e á crenza inxustificada), Cleantes (cunha postura intermedia -quizais a palabra que mellor o defina sexa "antropomorfista"-, defensor da relixión como unha crenza natural e racionalemente defendible) e Filón (escéptico, crítico). En calquera caso, a maior parte da obra é un debate, unha discusión entre Cleantes e Filón, pois as intervencións de Demea parecen fóra de lugar, quen - escandalizado ante o modo de argumentación libre de prexuízos no que se trata o problema da existencia e natureza da divindade- decide abandonar o coloquio xa cerca do final. Hume recupera o diálogo para esta obra, por consideralo o medio máis adecuado para comentar asunto tan escabroso e así presentar diversas posturas e solapar algunhas das súas máis transgresoras opinións ou perspectivas.

• Ideas básicas: Un dos puntos máis importantes da obra é a exposición por parte de Cleantes do "argumento do designio", segundo o cal o mundo é unha gran máquina subdividida á súa vez nun infinito número de máquinas máis pequenas, axustadas entre si cunha extraordinaria precisión. Por analoxía, os efectos son similares ás causas e, polo tanto, o Autor da natureza é similar ao ser humano, só que con facultades moito máis amplas e grandiosas. Por este argumento a posteriori, e só por el, podemos probar a un mesmo tempo a existencia dunha Deidade e a súa semellanza coa mente e a intelixencia humanas. Hai unha intención, un designio na creación. Este argumento escandaliza a Demea, para quen Deus é incomprensible, inexplicable, de forma que en ningún caso a razón humana se pode achegar a el. Tamén é rexeitado por Filón a partir do argumento da experiencia, xa que, segundo o modelo de Cleantes, Deus non podería ser infinito nin perfecto.

Filón enuncia unha nova hipótese segundo a cal o mundo é un inmenso animal do que Deus sería a súa alma, pero Cleantes non o acepta, pois del se desprende que o mundo é eterno e, polo tanto, non habería creación.

Despois de todo o anterior, é dicir, de intentar demostrar a existencia de Deus mediante esa argumentación  a posteriori, Demea propón un argumento a priori, o de sempre: que Deus é a causa primeira, creador..., é dicir, Deus existe porque si. Pero, primeiro Cleantes e despois Filón, presentan graves e numerosas obxeccións na súa contra. Conclusión: rexeitamento do argumento a priori.

Posto que para Cleantes, as calidades e atributos da Deidade se asemellan ás calidades e atributos dos seres humanos, preséntase agora un grave conflito: despois de que Demea fale da miseria humana, da infelicidade..., Filón está de acordo con el e conclúen que a vida humana está marcada polo medo, o sufrimento, as enfermidades, a dor...Entón todo isto rompe os esquemas de Cleantes, porque, en que sentido entón se asemellan a benevolencia e a misericordia humanas á benevolencia e misericordia da Deidade? Xa que, se Deus e os seres humanos teñen exactamente as mesmas calidades, quere Deus previr o mal, pero non pode? Entón é impotente. Pode pero non quere? Entón é malévolo. Pode e quere? Entón, de onde sae o mal? Cleantes nega absolutamente a miseria e maldade humanas, porque di que hai máis felicidade que infelicidade, máis pracer que dor...Isto é rexeitado de plano por Filón, que defende que o mal existe por catro razóns: 1) porque todas as criaturas viventes están deseñadas para experimentar a dor, 2)porque o mundo non foi administrado por vontades particulares; 3) porque os animais non foron dotados dun maior arsenal de poderes dos que a estrita necesidade require; e 4) porque os diversos recortes e principios do universo non foron modelados de forma que conserven sempre a xusta medida e temperanza.

Segundo Filón, é posible formular catro hipóteses relativas ás primeiras causas do universo: 1) que están dotadas de bondade prefecta, ou 2) que gozan de perfecta malicia, ou 3) que son opostas e teñen ao mesmo tempo bondade e malicia, ou 4) que non posúen bondade nin malicia. Para el, esta cuarta hipótese é con moito a máis probable. Despois destes argumentos, Demea abandona a conversa.

Finalmente, a obra remata cunha discusión entre Filón e Cleantes acerca dos límites da relixión natural, da corrupción, do debate entre ateos e teístas e cunha defensa do escepticismo por parte de Filón.

• Conclusión: A obra en si, con todos os argumentos que se expoñen, rexeitan e debaten, amosa un pouco por onde pode estar situado o pensamento, a ideoloxía do propio Hume, quen coloca na boca de Cleantes as seguintes palabras: “o oficio propio da relixión é regular o corazón do ser humano, humanizar a súa conduta, infundirlle o espírito da temperanza, orde e obediencia”.

• Comentario persoal: Xa expuxen a miña opinión sobre Hume neste mesmo apartado do anterior traballo sobre Historia natural das relixións. Soamente engadir a claridade de ideas e a rotundidade coa que o filósofo escocés trata o tema en cuestión, e recomendar a tod@s @s interesad@s que se animen a lelo.

Publicado por Pablo Romero Vilarchao para o Club de lectura "Ai, Ptolomeo, tolo meu" do IES "Otero Pedrayo" de Ourense.

"Ángeles y demonios" de Dan Brown... por Merche Carballo

Resume: Robert Langdon descobre a proba da reaparición dunha antiga hermandade secreta coñecida como os Illuminati: a máis poderosa organización secreta da historia, e é agora cando decide vingarse la súa histórica inimiga: a Igrexa Católica (a cal durante centos de anos perseguíu ós chamados iluminados e asasinounos).

Cando Langdon se entera de que os Illuminati esconderon na Cidade lo Vaticano a arma máis perigosa que pode existir (no libro,é creada antes no CERN, a chamada antimateria ou partícula de Deus) e que a vai acabar coa Igrexa;diríxese a Roma e coa axuda da científica italiana Vittoria Vetra, comeza unha viaxe a contrareloxo a través de tumbas selladas durante séculos,catacumbas,catedrales e igrexas secretas...onde,ó longo de centos de anos os Illuminati foron deixando pistas para chegar á chamada Igrexa da Iluminación.

Ó mesmo tempo o asasino vai matando ós catro preferiti para ser elexidos Papa e marcaos con ferros que teñen grabados os catro elementos (ambigramas): Terra (Earth); Aire (Air) e Lume (Fire); Auga (Water). Langdon persegue ó asasino para intentar salvas ós cardenales mentres a garda suíza e a policía tratan de atopar a antimateria dentro do Vaticano.Consegue salvar a algún dos cardenais? Cal será o futuro do Vaticano?

Este libro foi levado ao cinema: Anxos e Demos foi estreada nos Estados Unidos e en España o 15 de maio de 2009. O director, Ron Howard (quen tamén dirixíu o filme O Código da Vinci, baseado na novela e primeiro best-seller de Dan Brown), estreou a esperada película en maio de 2009, a cal tivo un enorme éxito. Malia a estar baseada na novela homónima do ano 2000 do fantástico autor Dan Brown,  no filme,os sucesos ocorren de maneira algo distinta ó libro.

a) No libro, Robert Langdon (Tom Hanks) é chamado polo CERN, mentres que na película é chamado polo Vaticano.

b) No libro, o científico que morre no CERN é o pai de Vittoria Vetra (Ayelet Zurer), na película é un compañeiro de investigación.

c) No filme Langdon rescata ao cardeal Baggia na fonte do catro ríos (4º altar da ciencia); na novela o cardeal morre afogado e o asenino cre afogar a Langdon tamén, tras pelear con el na fonte.

d) Na novela, O Camarlengo (Ewan McGregor) suicídase queimándose no balcón papal ao ver que todos os cardeais déronse conta da súa traizón á Igrexa e tamén por que descobre que o seu pai era o Papa que asasinou. Na película, cando se ve acurralado pola Garda Suíza toma unha vela e inmólase a si mesmo dentro da Igrexa.

e) No filme Vittoria queda no Vaticano co camarlengo, mentres que na novela acompaña a Langdon ao terceiro altar da ciencia, onde é secuestrada polo asasino e levada á igrexa de iluminación Castelo Sant'Angelo.

f) No filme, o asasino (hassasin, Nikolaj Lie Kaas) morre nunha explosión ao subir a un coche, mentres que na novela, Vittoria e Langdon tírano dun balcón no castelo Sant´Angelo.

g) No filme, o novo camarlengo regálalle a Langdon o libro escrito por Galileo, mentres que na novela, o agasallo é o diamante dos Illuminati obsequiado polo novo Papa.

h) A última marca no libro é o Diamante dos illuminatti, o cal está composto polas palabras dos 4 elementos. Na película, son chaves cruzadas mediante a cal logran decifrar a ubicacion da antimateria.

E moitas máis diferenzas entre o filme e o libro pero é recomendable que a vexades e que leades o libro, xa que son distintos en moitos espectos.

Opinión persoal: É unha fantástica novela que lle recomendo a todo o mundo que lle guste a a Arte,a Historia,os monumentos,o suspense... Non só nos mantén intrigados ata o final da obra senón que,na miña opinión, Dan Brown é un excellente escritor e encantame...porque, o "malo" sempre é quen menos o esperas e só se descubre ó final,revelando datos que se che pasan a unha primeira lectura.

É unha historia de conspiración e alta traición mesmo dentro do Vaticano (como se amosa co asasinato do Papa polo seu axudante,o camarlengo;tamén é el o que quere quedar como un heroe e contrata á hassasin para que secuestre ós preferiti...).

A pesar das diferenzas entre o libro e o filme non sabería escoller entre un ou o outro xa que cada un amósanos diferentes modos de entender a novela. Por exemplo, o libro gústame porque fala máis de Arte e da Historia dos Illuminati, mentres que no filme, o último cardeal, Baggia, é salvado por Langdon e na novela morre. Pero é unha gran obra e recoméndolla a todo o mundo.

Dan Brown: Escritor estadounidense nacido o 22 de xuño de 1964 en Exeter, New Hampshire. Licenciado na Universidade de Amherst, exerceu a docencia do inglés ata que decidiu dedicarse profesionalmente á literatura, non sen antes desenvolver durante algún tempo labores de músico e cantante de pop melódico.

Estas, xunto con outras das súas novelas como Dixital Fortress (A fortaleza dixital, 1998) ou Deception Point (A conspiración, 2001) tiveron un éxito relativo, pero o seu cuarto traballo, The Da Vinci Code (O código Da Vinci, 2003) converteuse rapidamente nun fenómeno de masas, vendendo máis de sesenta millóns de copias en todo o mundo e converténdose nun dos libros máis lidos e influentes dos últimos anos. A popularidade de Brown por mor deste título catapultou ao éxito o resto dos seus traballos, que foron profusamente reeditados e traducidos a ducias de idiomas, especialmente Anxos e Demos e O símbolo perdido.

Publicado por Merche Carballo para o Club de lectura "Ai, Ptolomeo, tolo meu" do IES Otero Pedrayo de Ourense.

"Historia Natural de las Religiones" de David Hume... por Pablo Romero Vilarchao

Historia natural de las religiones (1757) é un ensaio do filósofo escocés David Hume (1711-1776), no que reflexiona acerca da orixe natural e do desenvolvemento primixenio das relixións na historia da humanidade. Aquí vos deixo a páxina web de wikipedia, na que ademais da súa biografía, filosofía, obras...poderedes atopar numerosos enlaces en inglés, que por outra banda, non nos vén nada mal para potenciar o coñecemento de idiomas e do que era o plan orixinal da materia. Tamén outra páxina, en galego, por certo, na que temos textos, exercicios, curiosidades, etc. E por último, dous vídeos: o primeiro, realizado por alumnos coma nós de 2º de bacharelato, e o segundo, en galego.

• Obxectivo: o que pretende Hume é demostrar que en ningún caso o teísmo é a relixión primaria da humanidade, senón o politeísmo. As primeiras ideas de relixión xurdiron a partir dunha preocupación polos sucesos da vida cotiá e das incesantes esperanzas e temores que afectan á alma humana. Estes ollos inquedos e asombrados foron os que albiscaron as “primeiras, escuras trazas de divindade”.
• Ideas básicas: o espírito relixioso é incompatible coa personalidade de Hume, que non se limitou a pensar que a relixión sexa de dubidosa validez, senón que máis ben é un grave erro de “maligna influencia no xénero humano”. Distingue dous tipos de relixión: 1) actividade cuxa misión é reformar a vida das persoas, purificar os seus corazóns, reforzar toda obriga moral e asegurar a obediencia ás leis; e 2) como superstición e fanatismo. Así, para Hume, a relixión fracasou na súa misión esencial, ao non ter sido capaz de constituírse en fundamento moral. Como consecuencia, Historia natural de las religiones resulta ser unha defensa dos deberes morais fronte ao fanatismo doutrinario.
Por outra banda, critica duramente ao politeísmo, aos presocráticos e á escolástica. Ao politeísmo porque detrás destas grandes obras da natureza coas que estamos familiarizados, hai un só autor, “soberano e intelixente”. Aos presocráticos porque eran absolutamente ateos, xa que atribuían a orixe do mundo a forzas da natureza (auga, lume, aire...). Os primeiros teístas foron Anaxágoras e Sócrates, e precisamente por isto foron considerados impíos e incrédulos. Tamén se opón radicalmente a Homero, Hesíodo e ás súas alegorías, pois estaban “totalmente equivocados”. Á escolástica porque “toda teoloxía ten unha especie de apetito por todo o que é absurdo e contraditorio: ha de provocarse o asombro a toda costa, ha de fabricarse o misterio...”. As acusacións de herexía sempre recaerán sobre aqueles que defenden os principios da razón.

Outro aspecto no que afonda o autor escocés é na ignorancia, para el “causa de toda devoción”, e a través da cal foron atribuídas calidades humanas á divindade. Canto máis irracional e difícil de crer é unha doutrina relixiosa, máis facilmente atopa o apoio do pobo, que se ofende cando as súas crenzas son cuestionadas. Os nosos temores naturais preséntannos a noción dunha deidade diabólica e maliciosa, pero a nosa propensión á adulación lévanos a crer nun ser excelente e divino. “Atrocidade” e “capricho” constitúen o carácter dominante da divindade nas relixións populares, e son fomentadas polos sacerdotes. Os principios relixiosos que prevaleceron no mundo non son máis que “soños de enfermo”, fantasías.
• Conclusión: a postura de Hume ante a relixión é descaradamente atea, escéptica e non crente (con relación ao establecido durante a época que lle tocou vivir). Para el, os principios nos que se basea o politeísmo son absurdos, pero a pesar de todo, este ten a virtude de recoñecer nos deuses doutras nacións unha parte de divindade. Aínda que defende o teísmo, este ten como inconveniente os vicios e prexuízos da humanidade ademais de que, cando a filosofía se ve desprazada pola teoloxía, chega a ser unha especie de serva desta. Todo isto lévano a afirmar: “a intolerancia de todas as relixións que manteñen a unicidade de Deus é tan notable coma o principio de tolerancia dos politeístas”.
• Comentario persoal: foi un reto para min enfrontarme a un ensaio dun deses autores que pasaron a formar parte da historia da filosofía a partir do desenvolvemento do seu intelecto, sobre todo porque nun primeiro momento cheguei a pensar que ía ser unha obra aburrida ou que non ía entender nada. Pero unha vez máis, equivocábame. Hai que sinalar que Hume fixo un grande esforzo para que a súa obra fose de fácil comprensión, clara, concisa e que todo o mundo pode ler. Moitas son as curiosidades que se desprenden de Historia natural, como cando chega a afirmar que “a Virxe María, despois da Reforma, pasou de ser unha boa muller a usurpar moitos atributos que son propios do mesmo Deus”, que “o asasinato ilegal dun home a mans dun tirano é máis grave que a morte de mil por causa dunha peste ou mal que afecte a todos”, ou que “a máis absurda das relixións é aquela na que os fieis comen á súa divindade despois de tela creado”. Cada unha destas tres afirmacións é unha frecha dirixida á Igrexa Cristiá Católica de Roma, e nelas lembra a manipulación de costumes e conceptos relixiosos que supuxeron as Reformas, acórdase da barbarie da Inquisición e búrlase dos ritos e dogmas litúrxicos. Vamos, que non ten desperdicio!

Publicado por Pablo Romero Vilarchao para o Club de lectura: "Ai, Ptolomeo, tolo meu" do IES Otero Pedrayo de Ourense.

"A vida de Galileo" de Bertolt Brecht... por María Vences Paradela

[Imaxe do telescopio orixinal co que Galileo realizou ás súas observacións]

A obra de Bertolt Brecht (1898-1956) abarca moi diversos xéneros. Exiliado pola barbarie nazi, sempre procurou un teatro innovador: substituír a intensidade emocional ligada ó teatro tradicional polo alongamento reflexivo e a observación crítica a través do distanciamento. O seu legado literario exerceu unha influencia decisiva durante a segunda metade do século XX.
O tema da obra é a eterna loita entre a fe e a razón, entre o dogmatismo da tradición e a procura da verdade a partir do método científico (asentado na unión de enunciados hipotéticos, pero coa súa correspondente e esixible verificación experimental). É o relato, unha vez máis, da escisión entre “mito” e “logos”, neste caso representado polas obstinadas posicións da Igrexa (e do seu “brazo armado”: a Inquisición) fronte ao libre pensamento e investigación, representados por Galileo.
Resumo. Galileo a través das observacións realizadas a través do telescopio observa os  satélites de Júpiter. De aí deduce que non só poden xirar obxectos celestes ao redor da Terra e que, polo tanto, a Terra non é obviamente o centro de todo o sistema planetario. Así pois, a hipótese heliocéntrica de Copérnico pode ser lexítimamente defendida. Ao escribir a súa investigación na lingua do pobo (e non en latín), o pobo tamén poderá ter acceso á mesma. Dese modo, o pobo –a partir dese coñecemento científico- poderá tamén dubidar non só das verdades establecidas referidas á ciencia senón tamén da súa situación social. Dubidará dos seus amos, de Deus, da súa salvación… Por iso a igrexa obriga a Galileo a retractarse. A súa teoría científica ten repercusións moito máis alá das meramente científicas: pode alterar a orde social e con ela os privilexios dos poderosos, do poder da Igrexa sobre a sociedade. Posteriormente vivirá sometido e vixiado pola Igrexa. Será coidado pola súa filla, sempre fiel devota, á cal –sen embargo- Galileo nunca se interesou en ensinarlle o seu traballo. Malia esta situación, en secreto, redactará o seu derradeiro libro o cal verá a luz a través dun vello aprendiz… Iniciarase así unha nova época para a astronomía, para a ciencia, e… para a sociedade.
Comentario.  Brecht, a través desta obra pon en evidencia á Igrexa como o estamento que impide que a sociedade avance. Galileo escribe un libro no que demostra a veracidade do sistema heliocéntrico, de forma que anula o sistema xeocéntrico que desde os tempos de Aristóteles ou de Ptlomeo predominaba. Pero como declara Galileo: “porque sexan así as cousas non significa que teñan que seguir séndoo”. Ese libro está escrito na lingua do pobo, polo que este pode acceder a el e dubidar…: “Porque onde durante mil anos reinou a fe, precisamente alí reina a dúbida. Todo o mundo di: si , iso está nos libros, pero imos observalo por nós mesmos. Aquilo do que nunca se dubidou, hoxe ponse en dúbida” “O noso novo arte da dúbida encantou á gran masa. Arrancounos o telescopio das mans e enfocouno contra os seus torturadores. Estes homes egoístas e brutos, que aproveitaron avidamente para si os froitos da ciencia, notaron ó mesmo tempo que a fría mirada da ciencia dirixíase cara esa miseria milenaria, pero artificial, que podía ser terminantemente anulada se se lles anulaba a eles”.
Brecht tamén destaca as ansias de Galileo de aprender, investigar, e coñecer… pero tamén as “astucias” e “artimañas” ás que ten que recorrer para obter os cartos necesarios non só para investigar senón simplemente para sobrevivir.
Sen dúbida esta obra denuncia aberta e frontalmente á Igrexa, e -¡en tantas ocasións!- a súa actitude hipócrita, tal como se pode observar nesta cita posta en boca do Papa: “Se non hai Deus, hai que inventalo”. Obsérvase que actúa por intereses puramente egoístas e para menter o seu poder político: “agora a maioría da poboación é mantida nun vapor matizado de supersticións e vellas palabras polo seus príncipes, acomodados, clérigos, que solo desexan esconder as súas propias maquinacións”.
Para Brecht, a relixión é aparencia e consolación por medio da salvación, que se fixa nas esferas “cristalinas” do ceo. A loita polo movemento da Terra, a loita polo sistema solar é una loita por desfacer ese ceo, ese mundo ideal no que todas as persoas teñen un cometido determinado.

"Ti ves! Qué ves?Non ves nada. Só abres moito os ollos. Abrir moito os ollos non é ver"

[Imaxe tomada da web:http://www.lanacion.com.ar/. Grazas]

(A vida de Galileo de Bertolt Brecht por MARÍA VENCES PARADELA para o club de lectura do IES Otero Pedrayo de Ourense "Ai, Ptlomeo, tolo meu". Curso 2009-2010).

"Dictamen sobre Dios" de José Antonio Marina... por Pablo Romero Vilarchao

Dictamen sobre Dios (1992) é a reflexión que José Antonio Marina realiza sobre ese peliagudo asunto. Eis algúns enlaces de interese sobre o autor: biografía, páxina oficial do autor; e o blog do autor. Tamén podedes acceder a partir de aquí a dúas das numerosas conferencias que que ofrece Marina por toda a xeografía española: A intelixencia, o noso gran recurso e A fala interior.

• Obxectivo: a obra persegue analizar o mundo e a realidade na que vivimos, que ao mesmo tempo se divide noutros dous mundos: o mundo relixioso ou das verdades privadas e o mundo profano ou das verdades públicas. Pretende chegar a un ditame acerca de Deus e para iso é necesario estudar pormenorizadamente estes dous mundos e as súas correlacións.• Ideas básicas: tanto relixión coma ciencia só se recoñecen a si mesmas e considéranse superiores, considéranse verdades absolutas e irrefutables, fóra de toda dúbida. Nembargantes, existe unha realidade superior que engloba a ambos os mundos, a ética. A ética é a única posibilidade que ten a intelixencia humana para romper a lóxica do mundo e chegar a un imposible cotiá e humilde. Ademais, a ontoloxía ten pouco que dicir a todo isto, pero ese pouco é rotundo e indiscutible.

• Conclusión: A ética é unha realidade superior a ciencia e relixión, pois o concepto de ben é máis poderoso que o de verdade. Iso si, como é lóxico, tamén se nos presentan unha serie de conflitos éticos que deberemos superar mediante a forza, a razón e os sentimentos morais. Marina afirma a Deus como substantivación da dimensión divina da realidade, e polo tanto oponse a dúas das grandes relixións actuais: o hinduísmo (que fala dun Absoluto que é conciencia) e o cristianismo (que se basea nun Deus encarnado). Proclama moi necesario o avance cara as denominadas “relixións de segunda xeración”, que serían aquelas que conseguen liberarse do lixo histórico e que están máis preocupadas por divinizar a realidade que por evadirse divinamente dela. En definitiva, o autor é un home de fe que critica a conduta histórica e a forma de proceder de moitas relixións, pero que considera fundamental e divino o papel dos grandes profetas da humanidade, en especial o de Xesús.

• Comentario persoal. A relixión e o problema da divindade son dous dos temas cruciais que foron tratados ao longo da historia da filosofía e que forman parte do marco de coñecemento humano. Para Comte, a humanidade pasou por ata tres estados: o teolóxico, o metafísico e o positivo. Borges refírese a Deus como “o respectuoso caos de superlativos non imaxinables”. Nembargantes, para Kant simplemente Deus non existe, non se pode probar, e nesta mesma liña, Sébastien Faure escribiu “doce probas que demostran a non existencia de Deus”. E así con moitos máis filósofos e infinidade de obras. Para saber máis, aquí vos deixo algunhas páxinas de interese: Deus na tradición cristiá e Deus ao longo da historia da filosofía (esta, especialmente recomendada).

Lede este libro se vos gusta comprender mellor a complexidade labiríntica da realidade na que vivimos. O autor emprega gran cantidade de fontes de información, numerosas citas e notas aclaratorias que facilitan e dan empaque á lectura. Pódese dicir que esta foi a miña primeira experiencia cunha obra de ensaio, e que me deixou un gran sabor de boca, pois recollendo de aquí e de alá, sendo crítico neste ou naqueloutro aspecto e deducindo isto ou aquilo, penso que agora sería capaz de elaborar o meu propio ditame sobre Deus, que supoño será o obxectivo de todo aquel que se embarque nesta apaixonante viaxe.

Publicado por Pablo Romero. Venres, 4 de decembro de 2009.